आमच्याविषयी

हंसराज स्वामी परंड्यात ज्या मठात राहत होते व जिथे त्यांनी आपले प्राण अनंतात विलीन केले त्या मठाची देखभाल करणे, त्यांची पुस्तके छापून प्रसिद्ध करणे इ. कामे त्यांचे निकटचे शिष्य त्यांच्या समाधीनंतरच्या काळात यथाशक्ती करत राहिले. त्यांच्या प्रयत्नांनी हंसराज स्वामींचे वेदेश्वरी, वाक्यवृत्ती, सदाचार, वेदाज्ञा, अमृतानुभव टीका, वेद नावाचे काही अभंग व पदे आणि चूडालाख्यान हे ग्रंथ छापून निघाले हे मोठेच काम या काळात झाले. पण ही पिढी अस्तंगत होताच या कामांना खिळ बसली. त्यामुळे मठ दुर्लक्षित होऊ लागला. ग्रंथही दुर्मिळ होऊ लागले.
सन १९३५ च्या सुमारास परंड्यातील काही सुशिक्षित सज्जनांना मठाची ही दुरवस्था पहावली नाही. त्यांनी एकत्र येऊन मठाची डागडुजी केली. मठाच्या दैनंदिन साफसफाईची व्यवस्था केली. नित्य पूजाआरतीची व्यवस्था केली. हंसराज स्वामींचे ग्रंथ मिळवून त्यांचा संग्रह जतन करण्याचे काम सुरु केले. या कामाला स्थायी स्वरूप देण्यासाठी त्यांनी १९३८ च्या सुमारास हंस मंडळाची स्थापना केली. या काळात प.पू. अनंतदास रामदासी, कै. सेतु माधवराव पगडी अशा जाणकार लोकांचे त्यांना मार्गदर्शन व सहाय्य लाभले. हंस मंडळाच्या संस्थापक सदस्यांमध्ये पुढील व्यक्तींचा समावेश होतो.
१. नारायणराव विश्वनाथ हतोळकर
२. लक्ष्मणराव गोपाळराव मुगावकर
३. वासुदेवराव गोपाळराव मुगावकर
४. गोपीनाथराव नारायणराव माढेकर
५. सेठ बन्सीलाल बापूचंद
६. दुर्गादयाल चंडीप्रसाद दीक्षित
७. नारायणराव बळवंतराव देशमुख
संस्थापक सदस्य
या मंडळाने स्वतः साठी पुढीलप्रमाणे कार्यक्रम आखून घेतला. मठाची दैनंदिन देखभाल करणे. नित्यपूजा आणि आरतीची व्यवस्था करणे, हंसराजस्वामींचे प्रकाशित व अप्रकाशित ग्रंथ जमवणे, दररोज या ग्रंथां चे मठात क्रमशः वाचन करणे, त्यांच्या अप्रकाशित ग्रंथांचे प्रकाशन करणे. प्रतिवर्षी हंसराज स्वामींची पुण्यतिथी साजरी करणे. हि कामे या मंडळाने अतिशय निष्ठेने आणि नियमितपणे चालू केली. मंडळामार्फत हंसराजस्वामींचे आगामसार, कथाकल्पलता, हंसराज स्वामींच्या गुरुपरंपरेची सविस्तर माहिती देणारा हंसपध्दती हा ग्रंथ आणि हंसराज स्वामींचा संकेत कुबडी हे ग्रंथ यथावकाश प्रसिद्ध केले. यातील हंसपद्धती श्री. पारखे शास्त्री, पुणे यांनी, कथाकल्पलता श्री. शंकरनाना भाळवणकर यांनी, संकेत कुबडी श्री. अनंतदास रामदासी यांनी संपादित केली.
या सर्व सज्जनांनी अपार कष्ट घेऊन अगदी निरपेक्ष बुद्धीने स्वतःचे नावही कोठे न येऊ देता हे मोठे काम केले. आगमसाराला वै. मामासाहेब दांडेकर यांची प्रस्तावना लाभली होती. मठाची देखभाल, नित्याची पूजा व सायंकालीन आरती, दरवर्षीचा पुण्यतिथीचा उत्सव ही कामे आजतागायत चालू आहेत. ग्रंथवाचनाची मुख्य जबाबदारी श्री. गोपीनाथराव माढेकर वकील यांनी घेतली होती. ती त्यांनी सलग ४५ वर्षे अखंडितपणे अगदी निष्ठेने नियमितपणे चालू ठेवली होती. सन १९८३ मध्ये त्यांचे निधन झाल्यानंतर मात्र हा उपक्रम बंद पडला.
काळाच्या ऒघात हंस मंडळाला काही आघातही सोसावे लागले. वरील सदस्यांपैकी नारायणराव हतोळकर, सेठ बन्सीलाल बापूचंद आणि नारायणराव देशमुख हे सदस्य १९५० च्या आसपास काळाच्या पडद्याआड गेले. तेव्हा सेठ बन्सीलाल यांच्या जागी यांचे चिरंजीव सेठ रमणलाल बन्सीलाल यांचा मंडळात समावेश करण्यात आला. १९४८ च्या पोलिस कारवाईनंतर श्री. रंगनाथराव यशवंतराव महाजन, वकील हे परंड्यात स्थायिक झाले. त्यावेळी त्यांचाही मंडळात समावेश करण्यात आला.

ग्रंथ प्रकाशनाचे कार्य १९५० नंतर द्रव्याभावी बंद झाल्यासारखेच होते. पण २००६ साली चंद्रपूर येथील हंसभक्त कै. हरिभाऊ धनकर यांच्या चिरंजीवांनी आपल्या वडिलांचा हंसभक्तीचा वारसा पुढे चालू ठेवून हंसराज स्वामींच्या ग्रंथांच्या प्रकाशनासाठी निरपेक्षपणे द्रव्यसहाय्य देण्याची तयारी दाखवली. त्यातूनच कथाकल्पलता, आगमसार, संकेत कुबडी आणि लघु वाक्यवृत्ती य ग्रंथांच्या पुनःमुद्रणाचा योग आला. सदाचार, अमृतानुभव, वेदाज्ञा आणि पद्यसंग्रह हे चार पूर्वमुद्रित ग्रंथ आणि तत्वझाडा हस्तलिखित या ग्रंथांचे मुद्रण व प्रकाशन राहिलेले आहे. या ग्रंथांच्या प्रकाशनाचा भार हंसमंडळालाच उचलावा लागेल. आनंदाची गोष्ट ही की, सदाचार या ग्रंथाच्या पुनःमुद्रणासाठीही श्री. गंगाधरराव धनकरांनी बरीच मोठी रक्कम हंस मंडळाला दिली आहे. श्री. गंगाधररावांनी हंस मंडळाच्या सर्वच ग्रंथांचा प्रसार व विक्रीसाठी ही सहकार्य केलेले आहे. त्याचप्रमाणे आमचे आणखी एक हितैषी मित्र अॅड. लक्ष्मीकांतराव हतोळकर यांनी मंडळाला श्रीमती शोभा प्रफुल्ल हतोळकर यांच्यातर्फे रु. ५०००/- ची देणगी दिली व स्वतःही रु. ५०००/- ची देणगी देऊन आम्हांला उपकृत केले आहे. हंसराज स्वामींच्या उर्वरित ग्रंथांच्या प्रकाशानासाठीही श्री. अॅड. लक्ष्मीकांतरावांनी त्यांचे पुतणे श्री. प्रसन्न श्रीपाद हतोळकर यांच्यातर्फे रु. ५०००/- ची देणगी मिळवून दिली आहे. श्री. हतोळकरांनी त्यांच्या आनंद मंडळातर्फे अगाऊ ग्राहक मिळवून या अगोदरच्या ग्रंथांच्या विक्रीलाही हातभार लावला आहे. मंडळ त्याबद्दल त्यांचे कायमचे ऋणी राहील. हंस मंडळ धनकर कुटुंबीय आणि श्री. अॅड. लक्ष्मीकांत हतोळकर यांचे शतशः ऋणी आहे. तसेच त्यांचे पुतणे श्री. प्रसन्न हतोळकर यांचेही मंडळ आभारी आहे.
प्रस्तुतच्या अमृतानुभव या ग्रंथाच्या प्रकाशनाची जबाबदारी श्री. कुणाल मदन हजेरी, चेतक बुक्स, पुणे यांनी घेतली, हंसमंडळातर्फे त्यांचेही आभार. हंसराज स्वामींच्या मठातील तिन्ही समाध्यांची नित्यपूजा, नैवेद्य, दिवाबत्ती यासाठी प. पू. कै. डोंगरे महाराजांच्या ट्रस्टतर्फे एक लाख रुपयांची कायम स्वरुपाची ठेव ठेवण्यात आली आहे. तिच्या व्याजातून ही कामे व्यवस्थित चालू आहेत. हंस मंडळ ट्रस्टचे आभारी आहे. याखेरीज हंस मंडळाची आणखी बरीच कामे द्रव्याअभावी खोळंबलेली आहेत. त्यामुळे हंस मंडळाची झोळी सदैव उघडलेलीच आहे, एवढे नमूद करून आम्ही थांबतो.

- यशवंत रंगनाथराव महाजन
अध्यक्ष, हंस मंडळ, परंडा (जि. उस्मानाबाद),
परंडा ५१३५०२

Newsletter

Videos

Google Map

Copyrights @2021. All rights reserved | Website designed & developed by Ashtech

linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram